{"id":178388,"date":"2024-11-10T17:28:09","date_gmt":"2024-11-10T16:28:09","guid":{"rendered":"https:\/\/rtvnp.rs\/?p=178388"},"modified":"2024-11-10T17:28:09","modified_gmt":"2024-11-10T16:28:09","slug":"sutra-dan-primirja-u-prvom-svetskom-ratu-u-srbiji-drzavni-praznik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/?p=178388","title":{"rendered":"Sutra Dan primirja u Prvom svetskom ratu, u Srbiji dr\u017eavni praznik"},"content":{"rendered":"

U zemljama pobednicama u Prvom svetskom ratu sutra se obele\u017eava Dan primirja, a u Srbiji to je dr\u017eavni praznik.\u00a0Potpisivanjem primirja 11. novembra 1918. godine okon\u010dan je Prvi svetski rat, najrazorniji koji je svet do tada video.<\/strong><\/p>\n

Njegovim potpisivanjem obustavljene su borbe u Prvom svetskom ratu izme\u0111u zemalja Antante i Nema\u010dke.<\/p>\n

Ferdinand Fo\u0161, mar\u0161al Francuske, zapovednik savezni\u010dkih snaga na Zapadnom frontu i Matijas Ercberger, koji je predvodio nema\u010dku delegaciju, potpisali su tada primirje u \u017eelezni\u010dkom vagonu, u Frankportu kod Kompijenja, Pikardija, Francuska, u 5.45, a ono je stupalo je na snagu u 11 \u010dasova, 11. novembra 1918. godine.<\/p>\n

Prethodno, kapitulacije su potpisale nema\u010dkih saveznice, Bugarska, Turska, Austrougarska.<\/p>\n

Primirje je potom obnavljano do kona\u010dnog zaklju\u010denja mirovnog sporazuma u Versaju 28. juna 1919. godine.<\/p>\n

Tokom Prvog svetskog rata poginulo je vi\u0161e od 17 miliona ljudi, od \u010dega su oko deset miliona bila vojna lica.<\/p>\n

Srbija je imala, srazmerno veli\u010dini zemlje i brojnosti populacije, najvi\u0161e \u017ertava.<\/p>\n

Prema memorandumu Delegacije Kraljevine SHS tokom Mirovne konferencije u Parizu 1919, Srbija je do oktobra 1915. mobilisala 707.343 lica, dakle 24 odsto populacije ili 40 procenata mu\u0161kog stanovni\u0161tva.<\/p>\n

Prema istom izvoru, ukupni gubici Srbije bili su 1.247.435 ljudi, odnosno 28 procenata populacije iz 1914. godine. Vojnih gubitaka je bilo 402.435, a civilnih 845.000.<\/p>\n

Prvi svetski rat zapo\u010deo je napadom Autrougarske na Srbiju, \u0161to je \u0161lu\u017ebeno objavljeno 28. jula 1914. Kao izgovor za napad na Srbiju slu\u017ebeni Be\u010d je iskoristio pogibiju nadvojvode Franca Ferdinanda, prestolonaslednika Dvojne monarhije, na Vidovdan 1914. u Sarajevu.<\/p>\n

Atentat u Sarajevu izvr\u0161io je Gavrilo Princip, pripadnik pokreta “Mlada Bosna”. Bila je to revolucionarna grupa opredeljena za oslobo\u0111enje i obrazovanje zajedni\u010dke dr\u017eave sa Srbijom.<\/p>\n

Izgovor za napad na Srbiju ve\u0107 izvesno vreme je tra\u017een u vojnim vrhovima Be\u010da i Berlina. Tragedija u Sarajevu je poslu\u017eila, kako su bili uvereni, kao opravdanje za rat.<\/p>\n

Srbiji je potom upu\u0107en o\u0161tar ultimatum. Iako je Vlada Kraljevine Srbije pokazala najbolju volju da iza\u0111e u susret zahtevima Be\u010da, odgovor slu\u017ebenog Beograda nikoga u Be\u010du nije zapravo zanimao. Bila je to, verovali su, idealna prilika za uni\u0161tenje Srbije.<\/p>\n

Dalji tok doga\u0111aja bio je me\u0111utim druga\u010diji od onog \u010demu su se u Be\u010du i Berlinu nadali. Ono za \u0161ta se verovalo, makar u Be\u010du, a \u0107e biti brz lokalni rat, pretvorilo se u veliki ratni sukob niza evropskih zemalja.<\/p>\n

Nadalje, herojsko dr\u017eanje Srbije, prethodno te\u0161ko iscrpljene Balkanskim ratovima 1912\/13, a posebno pobede nad Austrougarskom na Ceru, Drini i Kolubari, zaprepastilo je tada svet.<\/p>\n

Rat koji je prerastao u svetski, okon\u010dan je primirjem novembra 1918. godine, \u010demu je presudno doprinela upravo Srbija probojem Solunskog fronta sredinom septembra 1918, \u0161to je za posledicu imalo brzu kapitulaciju Bugarske, potom Turske, a zatim i Austrougarske.<\/p>\n

Slomu Centralnih sila bitno je doprineo ulazak SAD u rat 1917. godine.<\/p>\n

Kapitulaciji Nema\u010dke 11. novembra 1918. godine prethodila je kapitulacija Bugarska 29. septembra, potom Turske 30. oktobra i Austrougarske 3. novembra.<\/p>\n

Mirovnim sporazumima koji su usledili karta Evrope je preoblikovana. Nestala je Austrougarska monarhija, a obrazovane su nevelike nacionalne dr\u017eave Austrija i Ma\u0111arska. Habzburzi su oterani u progonstvo, a poku\u0161aji da se vrate na presto Ma\u0111arske, narednih godina, su spre\u010deni.<\/p>\n

Nema\u010dka, u kojoj je oborena ne samo dinastija Hoencolern nego i brojne lokalne vladarske ku\u0107e, je umanjena i izgubila je sve vanevropske posede, kolonije.<\/p>\n

Osmanska Turska je izgubila sve posede na Bliskom istoku, u Siriji, Transjordaniji, Mesopotamiji, Arabiji. Ubrzo potom Kemal Ataturk oborio je tamo\u0161nju monarhiju.<\/p>\n

U jeku Prvog svetskog rata, revolucijama, februara\/marta i oktobra\/ novembra 1917. nestalo je i rusko carstvo. Bolj\u0161evici su potom poslednjeg monarha Nikolaja II i njegovu porodicu pobili, leta 1918, u Jekaterinburgu. Sovjetska Rusija je iz rata istupila separatnim mirom u Brest Litovsku, marta 1918. kojim je Nema\u010dka dobila ogromne teritorije na istoku, \u0161to je postalo bespredmetno porazom u Svetskom ratu.<\/p>\n

Na ru\u0161evinama nestalih imperija oblikovane su nove nacionalne dr\u017eave \u010cehoslova\u010dka, Poljska, Finska, balti\u010dke dr\u017eave Estonija, Letonija, Litvanija.<\/p>\n

Francuska je ostvarila glavni nacionalni cilj povratka Alzasa i Lotaringije (Lorene). Italija, Rumunija, \u010dak Danska su teritorijalno uve\u0107ane.<\/p>\n

Nema\u010dke kolonije na upravu su, kao mandatne teritorije, od strane novoobrazovanog Dru\u0161tva naroda, dobile Britanija (jugozapadna Afrika odnosno Namibija, Tanganjika, manji deo Kameruna i Togoa, posedi na Novoj Gvineji) i Francuska (umanjeni Kamerun i Togo).<\/p>\n

Japan je dobio neka pacifi\u010dka ostrva i jednu enklavu u Kini, do tada nema\u010dke posede. Portugalija je dobila izvesna pro\u0161irenja u Africi.<\/p>\n

Prvog decembra 1918. u Beogradu je formirano Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca, od 1929. Kraljevina Jugoslavija, \u010dime su proklamovani ratni ciljevi Srbije realizovani.<\/p>\n

Tada, i dugo potom, smatrano je da je obrazovanjem nove zajedni\u010dke dr\u017eave Kraljevine SHS\/Jugoslavije, nacionalno oslobo\u0111enje Srba, \u010demu su te\u017eile generacije, kona\u010dno ostvareno.<\/p>\n

Izvor: Pixabay<\/p>\n

Tanjug<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prvi svetski rat zapo\u010deo je napadom Autrougarske na Srbiju, \u0161to je \u0161lu\u017ebeno objavljeno 28. jula 1914. Kao izgovor za napad na Srbiju slu\u017ebeni Be\u010d je iskoristio pogibiju nadvojvode Franca Ferdinanda, prestolonaslednika Dvojne monarhije, na Vidovdan 1914. u Sarajevu.<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":178389,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9,1],"tags":[10069,8535,3106,6292,107],"class_list":["post-178388","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-drustvo","category-poslednje","tag-dan-primirja","tag-neradni-dan","tag-praznik","tag-prvi-svetski-rat","tag-srbija"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/178388","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=178388"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/178388\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/178389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=178388"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=178388"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arhiva.rtvnp.rs\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=178388"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}